Categorie: Boekenvak

Opinie | Wat zijn dé vijftig boeken van de laatste vijf jaar?

Onlangs plaatste NRC Boeken een lijst met de vijftig voornaamste titels van de afgelopen vijf jaar: 25 Nederlandse en 25 vertaalde romans. Ik houd me alleen maar bezig met literatuur van Nederlandse bodem en heb dan ook maar tien boeken van deze lijst gelezen. De rest van de Nederlandse romans ligt weliswaar op mijn nachtkastje of staat op mijn verlanglijstje, maar tien van de vijftig: nee, da’s niet veel.

Natuurlijk is zo’n lijst subjectief. NRC Boeken koos voor titels die in hun ogen ‘veel opzien baarden’. Daarbij waren ‘zowel prijswinnaars als ten onrechte ondergesneeuwde parels’. Kort na het verschijnen van de lijst kwamen er aanmerkingen: waarom staan er geen thrillers tussen de vijftig boeken en waarom geen non-fictie? Waar is de kinder- en jeugdliteratuur en waarom staat er geen poëzie in de lijst? Maar wat nog wel het meest in het oog springt: het is vooral een opsomming van mannelijke auteurs!

Schrijfster Hella S. Haasse aan het werk (1966). Fotograaf: Frank Laufer.

Nu maakt het mij niet uit of een boek door een man of door een vrouw is geschreven. Als het maar een goed boek is! Maar wanneer je dan zo’n lijst maakt – en daarmee besluit extra aandacht te genereren – is het een goed idee om de blik op literatuur zo breed mogelijk te houden. Dat was althans de gedachte van de initiatiefnemers van de Nieuwe Lijst: Michelle van Dijk, Cathelijne Esser, Ingrid Meurs en Jacqueline Smit. Zij maakten een nieuwe lijst waarin vrouwen niet ondervertegenwoordigd zijn. Deze vijftig boeken had je de afgelopen vijf jaar niet willen missen:

1. Chimamanda Ngozi Adichie – Het ding om je hals
2. Kate Atkinson – Leven na leven
3. Margaret Atwood – Het jaar van de vloed
4. Julian Barnes – Alsof het voorbij is
5. Peter Buwalda – Bonita Avenue
6. A.S. Byatt – Het boek van de kinderen
7. Lydia Davis – Bezoek aan haar man
8. Emma Donoghue – Kamer
9. Jessica Durlacher – De held
10. Jennifer Egan – Bezoek van de knokploeg
11. Anna Enquist – De verdovers
12. Hanna Bervoets – Lieve Céline
13. Jonathan Franzen – Vrijheid
14. Almudena Grandes – Het ijzig hart
15. Esther Gerritsen – Dorst
16. Elke Geurts – Lastmens
17. Paolo Giordano – De eenzaamheid van de priemgetallen
18. A. F. Th van der Heijden – Tonio
20. Sanneke van Hassel – Nest
21. Alice Hoffman – De duivenhoudsters
22. A.M. Homes – Vergeef ons
23. Nadine Gordimer – Een tijd als nooit tevoren
24. Michel Houellebecq – De kaart en het gebied
25. Mensje van Keulen – Liefde heeft geen hersens
26. Barbara Kingsolver – Vlieggedrag
27. Herman Koch – Het diner
28. Saskia de Coster – Wij en ik
29. Nicole Krauss – Het grote huis
30. Antjie Krog – Niets liever dan zwart
31. Jhumpa Lahiri – Twee broers
32. Tom Lanoye – Sprakeloos
32. Joke van Leeuwen – Feest van het begin
33. Hilary Mantel – Wolf Hall
34. Marente de Moor – De Nederlandse maagd
35. Margriet de Moor – De schilder en het meisje
36. Herta Müller – Lage streken
37. Alice Munro – De liefde van een goede vrouw
38. Téa Obreht – De tijgervrouw van Galina
39. Rascha Peper – Vossenblond
40. Wanda Reisel – Plattegrond van een jeugd
41. Judith Schalansky – De lessen van mevrouw Lohmark
42. Zadie Smith – NW
43. Donna Tartt – Het puttertje
44. Franca Treur – Dorsvloer vol confetti
45. Carolina Trujillo – De terugkeer van Lupe García
46. Manon Uphoff – De ochtend valt
47. Annelies Verbeke – Vissen redden
48. Tommy Wieringa – Dit zijn de namen
49. Jeanette Winterson – De schemerpoort
50. Juli Zeh – Nultijd

Ik was er al bang voor: van deze Nieuwe Lijst heb ik nóg minder gelezen… Ik had al zo’n vermoeden. Toen ik mijn overzicht van gepubliceerde recensies doornam, kwam ik vooral heren tegen. Laat ik dus vooral de hand in eigen boezem steken en deze lijst als een eye-opener beschouwen: ook ik moet vrouwelijke auteurs vaker een kans geven! Gelukkig heb ik de laatste tijd het nieuwe werk van Susan Smit, Tessa de Loo, Elke Geurts en Karin Amatmoekrim gelezen. En momenteel geniet ik nu volop van de roman Glijvlucht (2011) van Anne-Gine Goemans. Ik ben op de goede weg! En door deze Nieuwe Lijst heb ik weer een aantal fijne boeken ontdekt. Een boek dat ik in dit kader nog wil noemen is Het land (2013) van Aukelien Weverling. Deze roman heeft veel indruk op mij gemaakt; lees hier mijn recensie.

Welk boek behoort volgens jou tot de beste boeken van de afgelopen vijf jaar?

 

Verslag | De Grote Hermans Avond (27 november 2013)

Gisteravond werd in Amsterdam het eerste deel van de langverwachte biografie van W.F. Hermans gepresenteerd tijdens De Grote Hermans Avond in De Rode Hoed. De mislukkingskunstenaar, zoals dit deel is heet, is geschreven door prof. dr. Willem Otterspeer, hoogleraar aan de Universiteit van Leiden. Otterspeer kreeg toegang tot het archief van Hermans en werkte tien jaar lang aan De mislukkingskunstenaar. Deze gloednieuwe Hermansbiografie maakte al veel tongen los, er ontstond een heuse polemiek.


Thomas van den Bergh presenteerde De Grote Hermans Avond. In een volle Oosterhuiszaal kreeg auteur Tommy Wieringa als eerste het woord. Hij noemde de nieuwe biografie ‘elegant en afgewogen’ en sprak zijn bewondering uit over Willem Otterspeer: ‘De biograaf heeft de literatuur oprecht lief, als lezer en als schrijver.’ Voor Max Pam had Wieringa geen goed woord over; met evenveel humor als venijn werd de polemist terechtgewezen.

Vervolgens sprak Henk Pröpper, directeur van uitgeverij De Bezige Bij, lovende woorden over Otterspeer en over zijn werk. Hermans voorziet nog altijd velen van ‘brandstof’, zo was zijn conclusie. Pröpper sprak de hoop uit dat ook jongeren de biografie en de boeken van Hermans zullen lezen. In zijn dankwoord haalde Willem Otterspeer anekdotes aan, bijvoorbeeld over voormalig uitgever Robbert Ammerlaan. Hij bedankte de erven Hermans, het Huygens Instituut, het Willem Frederik Hermans Instituut, het Letterkundig Museum, de Leidse universiteit en De Bezige Bij. ‘Hermans is nog altijd springlevend,’ sprak de biograaf, doelend op de in de media geuitte kritiek.

Hierna vond de ‘wereldprimeur’ plaats van het toneelstuk De hemelvaart der dwaze maagden. Kort na de oorlog schreef Hermans dit toneelstuk en Otterspeer diepte het op uit het archief van Adriaan Morriën. Onder regie van Carel Alphenaar brachten enkele studenten theaterwetenschappen het stuk eenmalig ten uitvoer. Het komische stuk in twee bedrijven was een sfeervolle toevoeging aan de avond.

Hiernaar vertelde Otterspeer tijdens een interview door Van den Bergh dat zijn bewondering voor Hermans als schrijver enorm is toegenomen en dat zijn beeld van Hemans als mens complexer is geworden. De mislukkingskunstenaar omvat de periode 1921-1951. De rol van Hermans’ zus Corry – zij pleegde aan het begin van de oorlog zelfmoord – is bepalend geweest in het leven van Hermans en daarom gaat er ook in de biografie aandacht naaruit. De nalatenschap van Corry geldt dan ook als de belangrijkste ontdekking in dit boek. Otterspeer wil duidelijk maken dat Hermans haar niet alleen haatte (zoals hij altijd zei), maar ook liefhad. De biograaf gelooft dat Hermans schrijverschap en wereldbeeld al van jongs af aan vaststond; de dood van zijn zus en de oorlog zag Hermans als een bevestiging ervan. Het leitmotiv voor dit deel van de biografie was de mislukkingskunstenaar – Hermans wou zo graag ‘alles’, dat hij gedoemd was onder zijn eigen ambitie te bezwijken -, in het tweede deel zal het wraakmotief naar voren komen. Halverwege het interview werd een fragment van Hermans getoond uit de serie Literaire Ontmoetingen.

Het was een mooie, gevarieerde avond. Helaas was er geen tijd om vragen te stellen aan de biograaf. De komende tijd geeft Otterspeer daarentegen veel lezingen, zie hier een overzicht. Bekijk ook de reportage die Nieuwsuur gisteravond uitzond naar aanleiding van de verschijning van De mislukkingskunstenaar.

Ik zou De mislukkingskunstenaar graag lezen. Ik geloof zeker dat Otterspeers biografie zorgt voor een beter begrip van het werk van één van Nederlands grootste schrijvers.

AKO Literatuurprijs 2013 gewonnen door Joke van Leeuwen

De winnaar van de AKO Literatuurprijs 2013 is Joke van Leeuwen met haar roman Feest van het begin (2012). Juryvoorzitter Patrick Janssens reikte de prijs maandag 28 oktober uit aan de schrijfster in museum Beelden aan Zee in Den Haag. Dit werd live uitgezonden in Nieuwsuur. De jury motiveerde haar keuze als volgt:

‘Het winnende boek stelt universele vragen over schoonheid en waarheid; het leven fris aanvaarden met inbegrip van alle malheur. Deze auteur schrijft als een meesterlijk pianist die de toetsen lichtjes beroert.’

De jury van de AKO Literatuurpijs bestond dit jaar behalve uit voorzitter Patrick Janssens, burgemeester van Antwerpen, uit Veerle Vanden Bosch, chef boeken van de Vlaamse krant De Standaard, Karl van den Broeck, chef boeken van de Vlaamse krant De Morgen, Toef Jaeger, recensent voor NRC Handelsblad en nrc.next, Daniëlle Serdijn, recensent van de De Volkskrant, en Fleur Speet, literair criticus Het Financieele Dagblad en De Morgen. Het volledige juryrapport is hier te lezen.

Winnares Joke van Leeuwen

Dit jaar volgde ik de AKO Literatuurprijs met extra veel belangstelling. De afgelopen weken nam ik namelijk deel aan de Leesclub AKO Literatuurprijs aan de Querido Academie. Onder leiding van literair criticus Arie Storm bespraken we de zes genomineerde boeken; dat waren leerzame en gezellige avonden. Mijn persoonlijke favoriet was La Superba van Ilja Leonard Pfeijffer en ik vermoedde dat Wouter Godijn als winnaar uit de bus zou komen. Maar met elkaar – als leesclub – kwamen we op Joke van Leeuwen uit. Tijdens de bijeenkomsten werden we gastvrij ontvangen op Singel 262, waar uitgeverij Querido gevestigd is. Ik onmoette daar Annette Portegies, de uitgeefster van Joke van Leeuwen en Patricia de Groot, de redacteur van de schrijfster. En gisteravond zag ik dus hun blijde gezichten op televisie!

Feest van het begin is de derde volwassenenroman van Joke van Leeuwen. Het boek gaat over een vondelinge, Catho, die ten tijde van de Franse Revolutie haar dromen najaagt. Van Leeuwen schrijft heel beeldend en helder. (Mijn recensie volgt zeer binnenkort op dit blog.) Had jij gedacht dat Joke van Leeuwen zou winnen?

De genomineerden voor de AKO Literatuurprijs 2013

Vrijdag zijn de zes kanshebbers voor de AKO Literatuurprijs 2013 bekendgemaakt! Uit zo’n 400 boeken selecteerde de jury een tiplijst van 25 boeken en nu is de toplijst bekendgemaakt. De zes genomineerde boeken zijn:

  • Martin Bossenbroek —  De Boerenoorlog (Athenaeum-Polak & Van Gennep)
  • Jan Brokken — De vergelding (Atlas Contact)
  • Wouter Godijn — Hoe ik een beroemde Nederlander werd (Atlas Contact)
  • Joke van Leeuwen — Feest van het begin (Querido)
  • Ilja Leonard Pfeijffer — La Superba (De Arbeiderspers)
  • Allard Schröder — De dode arm (De Bezige Bij)

De bekendmaking vond plaats tijdens het programma Nieuwsuur. Juryvoorzitter Patrick Janssens gaf een kort commentaar bij alle boeken.

De shortlist verbaasde me enigszins. Ik verwachtte dat Oek de Jong (Pier en oceaan) en Tommy Wieringa (Dit zijn de namen) wel op de lijst zouden staan. Maar er écht over meepraten kan ik niet, want op dit moment heb ik nog geen één van de zes genomineerde boeken gelezen. Daar zal overigens snel verandering in komen! Ik heb me namelijk aangemeld voor de Leesclub AKO Literatuurprijs aan de Querido Academie. Voor deze cursus zal ik de zes genomineerde boeken lezen. Onder leiding van literair criticus Arie Storm zullen de boeken besproken worden en zal er gediscussieerd worden over wie de prijs zou moeten winnen.

De winnaar van de AKO Literatuurprijs zal 28 oktober bekendgemaakt worden. De schrijver van het winnende boek ontvangt naast een sculptuur van Eugène Peters een bedrag van € 50.000. Dit bedrag wordt ter beschikking gesteld door de Stichting Jacques de Leeuw. Welk boek zou volgens jou de AKO Literatuurprijs 2013 moeten winnen?