Recensie | Frank Westerman — Stikvallei

Toen ik in 2007 in Leiden aan mijn studie Nederlandse taal en cultuur begon, kregen alle Letterenstudenten op de Eerstejaarsboekdag het boek  El negro en ik (2006) van schrijver Frank Westerman cadeau. Ik was direct verkocht! Westerman schrijft literaire non-fictie (of, zoals hij het zelf liever noemt, frictie), een genre dat ik sindsdien graag lees. Westermans nieuwste boek heet Stikvallei (2013). Verwar dit boek niet met het Literaire Juweeltje uit 2008; dat boekje gaat weliswaar over hetzelfde onderwerp, maar telt maar zestig pagina’s. In dit nieuwe boek gaat Westerman veel dieper in op een fascinerende gebeurtenis.

Waar gaat Stikvallei over? Op 21 augustus 1986 tussen negen en tien uur ’s avonds stierven 1744 mensen, 3952 koeien, 82 honden, 3404 kippen, 8 katten, 552 geiten, 337 schapen, 7 paarden en 2 ezels in de Nyosvallei in Kameroen. Deze massale sterfte scheen een mysterie: er waren geen sporen van (natuur)geweld te bespeuren. Vijfentwintig jaar na de ramp gaat Frank Westerman op zoek naar de verhalen: die van de wetenschappers, die van de zendelingen, en die van lokale bewoners en intellectuelen. Los van de vraag wat er is gebeurd, wil hij weten wat erover wordt verteld.


Hoewel er veel (wetenschappelijke) gegevens in het boek voorkomen, is het geen droge opsomming die uit feiten en cijfers bestaat. Westerman geeft niet alleen een gedetailleerde reconstructie van wat er die fatale avond gebeurd is, hij gaat verder. De schrijver onderzoekt namelijk tegelijkertijd hoe mythevorming werkt. Het boek bestaat uit drie delen waarin telkens een bepaalde groep mensen centraal staat. De verklaringen van de vulkaan-onderzoekers, de westerse missonarissen en de lokale ooggetuigen blijken uiteen te lopen. Was er sprake van een aardbeving met een gaseruptie tot gevolg? Of ging het om een Franse kernproef? Of namen de goden wraak? Westerman vraagt zich af wat de feiten zijn, en wat fictie. Maar ook onderzoekt hij wanneer verhalen een eigen leven gaan leiden. En zijn bestaande mythes misschien te herleiden tot feiten uit het verleden?

Iedereen in de wereld brengt zijn kinderen groot met eten, drinken én sprookjes. (…) Welke diersoort doet zoiets? Gaat het om levensvragen dan vertrouwt het gros van de wereldbevolking liever op fictie dan op feiten. (p. 25)

Een intrigerend onderwerp! ‘Geruchten zijn in Afrika de zuurstof van de maatschappij’, zegt iemand in het boek. Maar Westerman laat  zien dat Europeanen net zo ‘goedgelovig’ zijn en hun eigen mythes hebben. Zo’n raadselachtige ramp als die in Kameroen voedt de verhalen bij uitstek. ‘Hoe minder feiten, hoe meer verhaal’, noteerde Westerman toen hij destijds de berichtgeving over het Nyosmeer volgde. Nu, een kwart eeuw later en met veel meer kennis over de ramp, citeert hij een Amerikaanse onderzoeker: ‘We moeten ervoor waken dat we de feiten niet zo rangschikken dat ze ons verhaal vertellen. We moeten de feiten de tijd geven om ons hun eigen verhaal te vertellen.’

Stikvallei is een boeiend boek; niet alleen omdat het een aanvankelijk onverklaarbare gebeurtenis beschrijft, maar juist ook door de diepere laag die de auteur erin verwerkt heeft. Bovendien is Westermans stijl zeer aantrekkelijk: de lezer wordt helemaal meegezogen in zijn onderzoek. Je voelt de passie die de schrijver voor zijn onderwerp heeft! Meer weten? Westerman kan ook heel aanstekelijk vertellen over zijn werk.

Is het boek Stikvallei wat voor jou?

 

Volg dit blog via Bloglovin’, Facebook of Twitter door op de onderstaande buttons te klikken of vul in de rechterzijbalk je e-mailadres in, klik op ‘Inschrijven’ en ontvang van iedere blogpost een bericht!

Volg Inge op Bloglovin Bezoek Inges pagina op Facebook Volg Inge op Twitter

10 reacties

  1. Anneke

    Mijn reactie is eigenlijk hetzelfde als die van Lieke. Dacht aan het begin van de recensie: mwah, maar toen ik las waar het over gaat, werd ik toch nieuwsgierig.

  2. Albert

    Die dag kan ik me nog goed herinneren omdat ik toen logeerde bij een Portugees-Zweedse familie in Lissabon. De Zweedse moeder was erg van slag en maakte zich zorgen over mij en mijn vriend, ‘want in Nederland hebben ze toch ook aardgas?’. Maar ik zou toch liever een Portugese roman lezen over het leven van de Portugezen in Angola tot 1975, want daar had die familie ook gewoond. Zoiets als The Grass is Singing van Doris Lessing.

  3. Pingback: Recensies -3- voor Uitdaging voor 2013: Ik Lees Nederlands! | De Boekblogger
  4. boekenwijs

    Het literaire Juweeltje las ik destijds en vond het toen al een fascinerend verhaal. Fan van Frank Westerman ben ik al lang (met nog een boel ongelezen boeken van hem te gaan). Stikvallei wil ik zeker ook lezen!

  5. Mariette Dictus

    Met veel plezier Stikvallei gelezen. De indeling in drie stukken vond ik interessant:eerst de wetenschappelijke verklaring, dan de visie van de religie en dan van de inwoners. De conclusie dat nog stede onduidelijk is wat de oorzaak van de ramp is geweest, en dat de oorspronkelijke bevolking wordt ” vergeten” is schrijnend. Ondertussen wordt er heel veel geld geïnvesteerd in nutteloos onderzoek.

  6. Barbera Kraan

    Gister Stikvallei gelezen. Fascinerend. Ik blijf toch bij vulkanische uitstoot.
    Ook omdat het meer er vroeger niet was. Heerlijke schrijver die Frank
    Lijkt me ook iemand voor Zomergasten van de VPRO !
    De vorige over onderzoek enz. hoe bedoel je nutteloos onderzoek?
    Omdat ze vaak door de fabrikant gedaan worden ?
    Ik bezocht zes landen in Afrika. Niet in Kameroen geweest. Vraag me wel af wat voor hulp de bevolking nodig heeft. Nieuwe plek om iets op te bouwen, wat ze niet willen omdat het op het land van de grootouders zou moeten en dat kan niet in dat gebied i.v.m. gevaar.
    Al die kerken die hulp geven blijft een afhankelijkheidspositie in stand houden en het idee dat anderen hen moeten helpen. Wanneer gaan de regeringen van de Afrikaanse landen werkelijk hun land helpen?
    Of kan dat niet omdat de grenzen ook niet door henzelf gemaakt zijn ?
    Toch zijn Afrikanen meestal heel aardige , warme mensen !

  7. lucas bouwman

    Alhoewel Frank Westerman tussen de controversiële verklaringen van de ramp in het dal in Kameroen in 1986 geen keuze maakt en ruimte biedt aan zowel de elkaar bestrijdende (westerse) wetenschappers als aan de mythologiserende Kameroenezen die minder vragen naar het hoe dan naar het waarom, spreekt uit zijn titel toch een stellingname. Als de slachtoffers zouden zijn gestikt zou dat een gevolg zijn van een alle zuurstof verdringende wolk/stroom koolzuurgas : STIKVALLEI. Als zij aan vergiftiging door zwavelwaterstof waren omgekomen : GIFWOLKVALLEI en ten slotte als gevolg van menselijke misdadigheid: MOORDVALLEI. Met zijn keuze voor “Stikvallei” wekt de schrijver de indruk toch het meeste geloof te hechten aan de verklaring van Sigurdsson (koolzuur).

    • Inge

      Beste Lucas, ik begrijp je redenering, maar misschien speelt er nóg iets mee. Zou het kunnen dat de auteur het woord ‘stikvallei’ het meest geschikt vond als titel, gewoon omdat het mooi klinkt en tot de verbeelding spreekt?

Plaats reactie

Je kunt de volgende HTML tags gebruiken:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>