Recensie | Louis Couperus — Eline Vere

Wanneer je doorgaans naoorlogse literatuur leest, is het even wennen aan zinnen als: ‘Maar zij toefde even aan het venster en keek uit… In de schermering, die als een doorzichtige, askleurige mist neerzonk, lag het Kanaal groen en stil onder het vage lovernet der bomerij.’ Geloof het of niet, maar de stijl waarin Eline Vere (1889) is geschreven was literair gezien modern. Couperus gebruikte veel nieuwe, schilderachtige woorden en zijn vertelwijze was vernieuwend: een natuurgetrouwe dialoog, het perspectief dat bijna geheel bij één personage ligt en de onpartijdige houding van de schrijver.

Eline Vere is Couperus’ debuutroman en verscheen als feuilleton in het Haagse dagblad Het vaderland. Dit verklaart waarom je als lezer wilt doorlezen: net als in een soapserie zijn er veel cliffhangers en is het tempo van het boek hoog. Toen ik eenmaal vertrouwd was met Couperus’ stijl, speelde er dan ook maar één vraag in mijn hoofd: hoe loopt het af met Eline?

l.j.-veen-klassiek-eline-vere---louis-couperus[0]



Eline Vere is een typische naturalistische roman, een literaire stroming uit het fin de siècle. Schrijvers van naturalistische romans willen niet alleen het dagelijks leven van een personage weergeven, maar ook laten zien hoe hij zo geworden is. De tijd waarin iemand leeft, het milieu waarin hij opgroeit en erfelijke factoren zijn daarbij bepalend volgens de auteur (in dit geval verwoord door het personage Vincent). Dit deterministisch denken leidt over het algemeen tot uitzichtloze situaties.

Eline is zo’n meisje dat niet aan het noodlot kan ontsnappen. Al jong moet zij haar artistieke vader en dominante moeder missen. Ze gaat inwonen bij haar zus Betsy en zwager Henk en beweegt zich in de kringen van de Haagse gegoede burgerij waarin sleur het codewoord is. De aanvankelijk muzikale Eline heeft last van ‘zenuwachtigheid’ en botst met het karakter van haar zus. Ze is overgevoelig en raakt meer en meer gedesillusioneerd. Wanneer zij een gelukkig huwelijk met Otto in de kiem smoort, weet Eline dat ze niet meer kan ontkomen aan haar ondergang.

‘Eline wist, dat er niets aan haar te veranderen was; zij was steeds, willoos, van een hellend vlak gedaald, zij was steeds naar omlaag geduwd, en hoewel zij de afgrond had zien gapen, had zij nooit omhoog kunnen stijgen.’

Eline is een fascinerend meisje en je raakt als lezer erg bij haar betrokken (ook omdat Couperus zijn mening niet aan de lezer opdringt). Ze heeft romantische verlangens, maar niet de wilskracht om te ontsnappen uit de omgeving waarin zij leeft. Zelfs een langdurig verblijf in het buitenland helpt haar niet: ze blijft nerveus, teneergeslagen, wanhopig, grenzend aan zelfkwelling. Dat is de tragiek van haar bestaan.

Het is echt even slikken wanneer – ook al voel je het mijlenver aankomen – het noodlottige moment daar is. Natuurlijk ben je als lezer nieuwsgierig naar hoe het de andere personages vervolgens vergaat. Daarin stelde Couperus enigszins teleur: Henk en Betsy komen niet ter sprake en ook de wederwaardigheden van de andere (voor Eline belangrijke) figuren worden afgeraffeld. Maar ja, de roman draait dan ook niet om hen, maar om de ‘melancholische’ Eline. Inmiddels reken ik mijzelf tot een liefhebber van Couperus’ Eline Vere. Jij ook?

6 reacties

  1. Anneke

    Dit boek had ik op mijn literatuurlijst staan voor mijn laatste tentamen, maar ik moet bekennen dat ik er niet aan toe ben gekomen. Elke keer weer als ik op een boekenfestijn ben dan zie ik het liggen en twijfel ik of ik het mee zal nemen. Ik weet dat ze het boek bij de bibliotheek ook hebben, maar het lijkt me juist een boek om te hebben, zodat je er zo langzaam over kunt doen als je zelf wilt…
    Ik heb hier al zoveel mooie verhalen over gehoord en het lijkt me echt een prachtboek, ik denk alleen dat de “ouderwetse” schrijftaal me tegenhoudt.
    Er zijn ook zoveel klassiekers… Waar te beginnen?

  2. Katrien

    Deze hadden we een tijdje geleden ook bij ons thuis liggen. Ik heb er op school al veel over gehoord en wil ‘m misschien lezen, maar het taalgebruik schrikt me een beetje af en de ‘nog-te-lezen’ stapel is al zo hoog!

  3. Pingback: Recensies -2- voor Uitdaging voor 2013: Ik Lees Nederlands! | De Boekblogger
  4. Pingback: Recensies -3- voor Uitdaging voor 2013: Ik Lees Nederlands! | De Boekblogger
  5. Niek Kalberg

    Na de lofzang van Bas Heijne op Couperus in ‘Angst en Schoonheid’ ben ik begonnen met de Boeken der kleine zielen. Je even onder laten dompelen in het ( voor ons) ouderwetse taalgebruik en dan meegesleept worden in die prachtige cadans die hij met zijn taal weet te scheppen.
    Hele stukken letterlijk meegemompeld en geproefd.
    Zo ook ‘Langs de lijnen der geleidelijkheid’ en meteen maar doot met Eline Vere, het klapstuk van 600 pag.
    Een pageturner van meer dan 100 jaar geleden. De schets van het millieu, de personnages, de natuurbeschrijvingen. Je hoort de storm door het rijtuig gieren. En dan de ondergang van Eline het is overweldigend en ook nog vol wijze en hedendaags toepasbare levenslessen.

    Heijne zei het al, idd een meesterwerk van een geweldige schrijver. Tip: de 10 grootse werken voor rond een tientje in een mooie box ( marktplaats). Doen!

Plaats reactie

Je kunt de volgende HTML tags gebruiken:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>